Raport „Dobre Praktyki Energetyki Rozproszonej” prezentuje 18 inspirujących projektów z całej Polski, które udowadniają, że transformacja energetyczna przynosi realne, mierzalne efekty już dziś. Publikacja powstała w wyniku ogólnopolskiego konkursu zorganizowanego w ramach Kongresu Energetyki Rozproszonej i przedstawia inicjatywy wspierające zrównoważony rozwój, efektywne zarządzanie energią oraz bezpieczne zwiększanie udziału jej odnawialnych źródeł. Projekty te pokazują, że nawet rozwiązania wdrażane w mniejszej skali mogą stać się impulsem do głębszych zmian – gospodarczych, środowiskowych i społecznych. Raport jest więc nie tylko podsumowaniem konkursu, lecz przede wszystkim praktycznym kompendium wiedzy i inspiracji dla samorządów, firm oraz wszystkich, którzy chcą aktywnie współtworzyć nowy model energetyki.

Lokalny potencjał, ogólnopolski efekt

W całej Polsce przybywa inicjatyw, które zmieniają myślenie o energii. Funkcjonują one bliżej samorządów i odbiorców, w oparciu o lokalne zasoby i realne potrzeby społeczności. Konkurs „Dobre Praktyki Energetyki Rozproszonej” powstał, aby wyróżnić projekty, które działają lokalnie – w gminie, przedsiębiorstwie czy innej instytucji – a następnie, po przeskalowaniu, mogą być motorem napędowym ogólnokrajowej transformacji energetycznej.

Do udziału zaproszono inicjatywy, które wspierają efektywne zarządzanie energią, rozwój odnawialnych źródeł, zaangażowanie mieszkańców, wdrażanie gospodarki obiegu zamkniętego oraz działania edukacyjne. Finaliści zaprezentowali szczegółowo swoje rozwiązania podczas III Kongresu Energetyki Rozproszonej 18–19 września 2025 r. w Centrum Kongresowym ICE Kraków. Tym samym udowodnili, że lokalne projekty mogą wyznaczać ogólnopolskie standardy.

Na ogłoszenie konkursowe odpowiedziało kilkadziesiąt podmiotów z całego kraju. Ich realizacje wymagały nie tylko kompetencji technologicznych i sprawnej organizacji, ale także konsekwentnego budowania społecznej akceptacji dla nowych modeli energetycznych. To właśnie ten lokalny wymiar – łączenie innowacji z dialogiem i odpowiedzialnością za lokalnych mieszkańców – okazał się największą wartością zgłoszonych projektów.

Uczestnicy pierwszej edycji konkursu wykazali szerokie spektrum działań w zakresie energetyki rozproszonej: od niewielkich oddolnych inicjatyw po zaawansowane technologicznie przedsięwzięcia o ponadlokalnym zasięgu. Kapituła, złożona z przedstawicieli środowiska naukowego, administracji publicznej i branży energetycznej, podkreślała wysoki poziom zgłoszeń oraz ich potencjał do powielania w innych regionach kraju. Ostatecznie wyłoniono 18 finałowych projektów.

Z odpadów do energii – jak biogaz zmienia lokalną energetykę?

Nagrodę główną otrzymało Regionalne Centrum Gospodarki Wodno-Ściekowej SA w Tychach za projekt „Energetyczne SymbioTychy”. To nowoczesny i kompleksowy system energetyki rozproszonej, oparty na procesie współfermentacji osadów ściekowych wraz z odpadami biodegradowalnymi. W jego ramach powstaje biogaz, który następnie przetwarzany jest na energię elektryczną oraz ciepło wykorzystywane do zasilania miejskich obiektów użyteczności publicznej.
Przedsięwzięcie integruje racjonalne gospodarowanie zasobami, instalacje fotowoltaiczne oraz założenia gospodarki o obiegu zamkniętym. Dzięki temu możliwe jest całkowite pokrycie zapotrzebowania na energię i ciepło zarówno w miejskiej oczyszczalni ścieków, jak i w Wodnym Parku Tychy.
W ramach projektu przeprowadzono szeroko zakrojone badania dotyczące współfermentacji osadów ściekowych i odpadów biodegradowalnych, a także wdrożono nowatorską infrastrukturę służącą do ich odbioru, przetwarzania i fermentacji. Powstały specjalistyczne stanowiska badawcze, bio-terminal wyposażony w system magazynów i pomp oraz magistrala biogazowa łącząca oczyszczalnię z parkiem wodnym.
Cały układ uzupełniono o instalacje do oczyszczania, magazynowania i transportu biogazu oraz wysokosprawne jednostki kogeneracyjne. Pozwoliło to znacząco zwiększyć produkcję energii i podnieść efektywność funkcjonowania systemu.

Efektywne zarządzanie energią w praktyce

Dodatkowe wyróżnienie przyznano firmie Virtual Power Plant za 3 projekty wykorzystujące rozwiązanie Enabler DSR o wysokim potencjale replikacji.
Wyróżniony podmiot odpowiedział na konkretny problem energetyczny: instytucje publiczne coraz częściej zmagają się z rosnącymi cenami energii, wysoką emisją CO₂ oraz ograniczonymi możliwościami skutecznego zarządzania energią pochodzącą z wielu źródeł. Brak spójnej integracji odnawialnych źródeł energii z systemami ogrzewania, chłodzenia i infrastrukturą techniczną powoduje straty, utrudnia bilansowanie oraz zmniejsza przewidywalność kosztów operacyjnych.
Rozwiązaniem tych problemów staje się cyfryzacja i automatyzacja zarządzania energią, bazująca na analizie danych, prognozowaniu i inteligentnym sterowaniu w czasie rzeczywistym. Firma Virtual Power Plant wdrożyła zaawansowany System Zarządzania Energią Enabler DSR funkcjonujący w modelu wirtualnej elektrowni. Platforma integruje odnawialne źródła energii, magazyny energii oraz odbiorniki w jeden ekosystem. Umożliwia stałe monitorowanie zużycia, prognozowanie zapotrzebowania oraz automatyczną optymalizację pracy instalacji, dostosowaną do specyfiki konkretnego obiektu.
Skuteczność i elastyczność rozwiązania potwierdzają jego wdrożenia w trzech odmiennych typach obiektów:
•    obiekcie biurowo-serwisowym Volvo Trucks w Skawinie,
•    wielkopowierzchniowym centrum handlowym Galeria Bałtycka w Gdańsku,
•    obiekcie użyteczności publicznej w Krośnie.
 

Transformacja z udziałem mieszkańców. Dialog zamiast wykluczenia

Uczestnicy Kongresu przyznali także nagrodę publiczności – trafiła ona do Stowarzyszenia Rozwoju Innowacyjności Energetycznej TriLand – Transgraniczne Centrum Innowacji.
Pogranicze polsko-niemieckie, a zwłaszcza rejon kompleksu Turów, mierzy się dziś z koniecznością odejścia od modelu rozwoju opartego na węglu. Proces ten oznacza nie tylko głęboką przebudowę lokalnej gospodarki, lecz także ryzyko utraty miejsc pracy i narastania problemów społecznych. Niedostateczna wiedza o dostępnych alternatywach energetycznych oraz ograniczone zaangażowanie mieszkańców w podejmowanie decyzji dodatkowo utrudniają sprawne i sprawiedliwe przeprowadzenie tej zmiany.
Projekt TriLand proponuje kompleksowe wsparcie regionu w transformacji energetycznej i społecznej. Inicjatywa opiera się na zintegrowanym modelu łączącym edukację, doradztwo eksperckie oraz działania partycypacyjne. Dzięki współpracy mieszkańców, samorządów i instytucji możliwe jest wspólne wypracowanie kierunków rozwoju i spójnej wizji przyszłości regionu.

Od lokalnych decyzji do ogólnopolskich efektów

Katalog projektów potwierdza, że w Polsce oddolnie powstają praktyczne rozwiązania, które wzmacniają lokalne społeczności, zwiększają efektywność energetyczną i przyspieszają transformację. Jak podkreślił Zbigniew Gieleciak, Prezes Zarządu RCGW SA i Przewodniczący Rady Tyskiego Klastra Energii:

„Konkurs ma fundamentalne znaczenie dla promocji idei nowej, rozproszonej i społecznej energetyki. Nie wystarczy tylko opowiadać czy analizować – potrzebujemy dowodów, że te rozwiązania działają w praktyce i przynoszą realne korzyści”.

Raport „Dobre Praktyki Energetyki Rozproszonej” prezentuje projekty, które już dziś działają i zmieniają energetyczną mapę Polski, krok po kroku, region po regionie. W środku, obok inspirujących przykładów, znajdziesz komentarze ekspertów, którzy wyjaśniają, jakie rozwiązania działają, co o tym decyduje oraz jak można zastosować je w innych miejscach. To nie tylko przegląd dobrych praktyk, ale drogowskaz dla każdego, kto chce realnie współtworzyć przyszłość nowoczesnej i odpowiedzialnej energetyki.