Rozwój energetyki słonecznej w Polsce może odegrać znacznie większą rolę niż wyłącznie zwiększanie udziału OZE w krajowym miksie energetycznym. Najnowsze analizy naukowców z Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie wskazują, że rozbudowa sektora fotowoltaicznego będzie miała bezpośredni wpływ nie tylko na bezpieczeństwo energetyczne kraju, ale również na rynek pracy oraz tempo transformacji gospodarczej regionów opartych dotąd na węglu.
W opublikowanym na łamach Scientific Reports artykule „On economic and environmental effects of expanding PV deployment in Poland” autorzy przeanalizowali potencjalne skutki ekonomiczne i środowiskowe rozwoju fotowoltaiki do 2040 roku. Badanie obejmuje prognozy dotyczące wpływu inwestycji PV na produkcję krajową, wartość dodaną oraz rynek pracy – zarówno na etapie budowy instalacji, jak i ich późniejszej eksploatacji. Analiza uwzględnia również ślad węglowy związany z poszczególnymi etapami cyklu życia infrastruktury fotowoltaicznej.
Fotowoltaika jako impuls gospodarczy na najbliższe 15 lat
Badacze przeanalizowali, w jaki sposób kolejne inwestycje w instalacje PV wpłyną na trzy kluczowe wskaźniki gospodarcze: poziom produkcji krajowej, wartość dodaną generowaną przez sektor oraz zatrudnienie związane zarówno z budową, jak i późniejszym utrzymaniem instalacji.
Obliczenia przeprowadzono dla trzech scenariuszy rozwoju do 2040 roku: bazowego (BASE / business as usual), rządowej Polityki Energetycznej Polski (PEP2040) oraz scenariusza optymalnego dla branży (OPT).
Prognozy pokazują, że sektor PV może zapewnić Polsce stabilny impuls rozwojowy przez co najmniej najbliższe 15 lat. W zależności od przyjętego scenariusza rozwoju liczba pełnoetatowych miejsc pracy utrzymujących się rocznie w latach 2026–2040 może wynieść od 20 000 w wariancie bazowym, około 25 000 w PEP2040 i od 35 000 do 40 000 w scenariuszu OPT.
Najbardziej ambitny wariant rozwoju – określony jako scenariusz optymalny (OPT) – zakłada dynamiczne tempo inwestycji oraz stworzenie korzystnych warunków regulacyjnych dla branży. Według autorów to właśnie ten model pozwoliłby osiągnąć najwyższe korzyści gospodarcze i społeczne.
Pierwsza tak szeroka analiza dla polskiej gospodarki
Autorzy podkreślają, że badanie jest jedną z pierwszych prób ilościowego oszacowania pełnych skutków rozwoju fotowoltaiki dla polskiej gospodarki.
W analizie wykorzystano rozszerzony model przepływów międzygałęziowych (input-output), oparty na modelu popytu Leontieffa. Dzięki temu możliwe było oszacowanie wpływu inwestycji PV na poszczególne sektory gospodarki oraz powiązane miejsca pracy.
Podstawą badania były dane pochodzące z Główny Urząd Statystyczny oraz Obserwatorium Transformacji Energetycznej – projektu realizowanego wspólnie przez AGH, Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Narodowe Centrum Badań Jądrowych.
Małe instalacje tworzą więcej miejsc pracy niż wielkie farmy
Badacze podzielili rynek na cztery segmenty:
• mikroinstalacje prosumenckie do 10 kW,
• instalacje dla rolnictwa, budynków publicznych i sektora MŚP (10-50 kW),
• systemy dla przedsiębiorstw i społeczności energetycznych (50-950 kW),
• wielkoskalowe farmy przemysłowe (>950 kW).
Analiza wykazała, że najmniejsze, rozproszone instalacje prosumenckie generują więcej miejsc pracy oraz wyższą wartość dodaną w przeliczeniu na 1 MW mocy niż duże farmy fotowoltaiczne. Wynika to przede wszystkim z większego udziału pracy lokalnej, montażowej i serwisowej.
W praktyce oznacza to, że rozwój energetyki obywatelskiej może mieć istotne znaczenie nie tylko dla transformacji energetycznej, ale również dla lokalnych rynków pracy.
Transformacja energetyczna a przyszłość regionów górniczych
Wnioski z badania wpisują się również w debatę dotyczącą sprawiedliwej transformacji energetycznej. Polska nadal pozostaje krajem silnie uzależnionym od węgla, a sektor wydobywczy wciąż odpowiada za tysiące miejsc pracy.
Zdaniem autorów rozwój fotowoltaiki może częściowo przejąć rolę pracodawcy dla osób odchodzących z branży górniczej. Szczególnie duże znaczenie mogą mieć tu kompetencje techniczne związane z budową infrastruktury energetycznej, obsługą instalacji czy serwisem systemów magazynowania energii.
Rozwój PV nadal obciążony problemami infrastrukturalnymi
Eksperci zwracają jednak uwagę, że utrzymanie wysokiego tempa wzrostu rynku będzie wymagało rozwiązania kilku kluczowych problemów systemowych. Największą barierą pozostaje dziś stan krajowej sieci elektroenergetycznej. Coraz częściej inwestorzy spotykają się z odmowami wydania warunków przyłączenia nowych instalacji lub koniecznością ograniczania produkcji energii z OZE.
Autorzy badania podkreślają, że dalszy rozwój rynku nie może opierać się wyłącznie na zwiększaniu liczby paneli słonecznych. Konieczne będą równoległe inwestycje w:
• magazyny energii,
• elastyczne systemy zarządzania energią,
• modernizację sieci przesyłowych i dystrybucyjnych,
• rozwój lokalnej konsumpcji energii.
Bez tych działań sektor może napotkać ograniczenia hamujące dalszą ekspansję.
Ślad węglowy fotowoltaiki będzie stopniowo malał
Autorzy ocenili poziom emisji CO2 związanych z produkcją, transportem, instalacją i eksploatacją infrastruktury PV.
Największy ślad węglowy przypada obecnie na etapy produkcji komponentów. Prognozy wskazują jednak, że wraz z dalszą dekarbonizacją gospodarki emisje związane z sektorem PV będą systematycznie spadać w latach 2026–2040.
Polska utrzymuje pozycję jednego z liderów rynku PV w Europie
Na koniec 2025 roku moc zainstalowana fotowoltaiki w Polsce osiągnęła poziom 24,8 GW, a tylko w ubiegłym roku przybyło około 3,6 GW nowych instalacji.
Rosnące ceny energii, presja na ograniczanie emisji oraz rosnące zainteresowanie przemysłu długoterminowymi kontraktami PPA sprawiają, że perspektywy dla rynku pozostają bardzo dobre.
Zdaniem ekspertów ostateczny sukces transformacji będzie jednak zależał nie tylko od liczby nowych instalacji, ale przede wszystkim od zdolności państwa do modernizacji infrastruktury energetycznej i stworzenia stabilnego otoczenia regulacyjnego dla inwestorów.
Szczegółowa analiza w artykule: On economic and environmental effects of expanding PV deployment in Poland
